It-teknoloġija ta' reġistru kondiviż hija forma ta’ ħażna ta’ dejta diġitali li hija maħsuba biex toħloq modi aktar mgħaġġla u aktar siguri biex wieħed jittrażmetti, jirċievi, isegwi u jwettaq tranżazzjonijiet. Il-blockchain hija l-aktar forma famuża ta’ teknoloġija ta' reġistru kondiviż. Tuża arkitettura deċentralizzata, mingħajr il-ħtieġa ta’ intermedjarji fdati. Id-dejta kollha relatata ma’ tranżazzjoni, inkluża l-oriġini tagħha, trid tiġi vvalidata mill-parteċipanti kollha fil-blockchain. Ladarba tiġi vvalidata, id-dejta tat-tranżazzjoni tiġi kriptata u maħżuna fi blokk ġdid. Kopja tad-dejta kriptata hija inkluża wkoll fil blokk sussegwenti, u tifforma l-ħolqa fil-katina. Ladarba d-dejta tkun ġiet miżjuda ma’ blokk, qatt ma tista’ titħassar, u b’hekk il-parteċipanti jkunu jistgħu jivverifikaw l-istorja kollha ta’ tranżazzjoni. L-idea wara l-blockchain ġiet mill-ħtieġa li jinstab mod kif jiġu żgurati l-muniti diġitali mir-riskju ta’ replikazzjoni. Dan wassal għall-ħolqien tal Bitcoin, l-ewwel ‘kriptomunita’ fid-dinja, li tutilizza kriptografija b’saħħitha biex tippermetti li l-ħlasijiet online jintbagħtu direttament minn parti għal oħra mingħajr ma jgħaddu minn istituzzjoni finanzjarja.

Deskrizzjoni
 

Il-blockchain huwa tip ta’ teknoloġija ta’ ‘reġistru kondiviż’, fejn il-kompjuters kollha li jipparteċipaw fin-netwerk (nodi) għandhom kopja identika tal- reġistru (li essenzjalment hija database ta’ tranżazzjonijiet). Kull darba li tiżdied tranżazzjoni ġdida mal- reġistru, rekord ta’ dik it-tranżazzjoni jidher ukoll fil-kopja ta’ kull parteċipant. L-arkitettura deċentralizzata tal-blockchain tfisser li, minbarra li żżomm kopji duplikati f’ħin reali tal- reġistru, kull nodu fis-sistema jivverifika wkoll kull tranżazzjoni li sseħħ qabel ma tkun tista’ tiżdied bħala entrata ġdida. Għalhekk, il-blockchain mhuwiex dipendenti fuq entità interna jew esterna waħda għall-validazzjoni, il-monitoraġġ jew il-kontroll tat-tranżazzjonijiet, jew il-bdil tad-dejta; dan kollu jsir min-netwerk. Dawn il-karatteristiċi jiżguraw il-konsistenza tad-dejta eżistenti kollha f’blockchain. Barra minn hekk, peress li d-dejta kollha maħżuna f’blockchain hija disponibbli għal kulħadd mill-bidu nett, it-tranżazzjonijiet preċedenti jistgħu jiġu ċċekkjati u traċċati faċilment.

It-terminu 'blockchain' ġej minn taħlita ta' ' blokk' u 'chain', fejn:

• Blokk huwa r-rekord ta' tranżazzjoni (eż. it-trasferiment ta' assi fiżiċi minn parteċipant wieħed tan-netwerk għal ieħor); u
• Il-katina hija l-infrastruttura li tgħaqqad il-blokki flimkien.

Il-komponent tal-katina jaħdem permezz ta' funzjoni 'hash' – algoritmu li jikkripta d-dejta tat-tranżazzjoni billi jittrasformaha f'sekwenza ta' ittri u numri ta' tul fiss. Il-funzjoni hash hija irriversibbli, jiġifieri bażikament ma tistax tiġi deċifrata. Ladarba tranżazzjoni ġdida tkun ġiet verifikata, id-dejta tiġi hashed. Kull blokk ġdid fih il-hash uniku tiegħu stess u l-hash uniku tal- blokk preċedenti, u b'hekk jgħaqqad it-tnejn flimkien u joħloq il-ħoloq fil-katina. Dan jagħmilha faċli li jiġi skopert kwalunkwe tbagħbis f'blockchain peress li min ikun wettaq it-tbagħbis ikollu jibdel il-hash fil- blokk li jmiss biex ikopri t-traċċi tiegħu, u mbagħad il-hash fil- blokk li jmiss wara dak, u fil- blokk li jmiss wara dak, eċċ. U ma jkollhomx għalfejn jagħmlu dan reġistru wieħed biss, iżda fil-ledgers kollha fin-nodi kollha konnessi mal-blockchain.

Is-sistemi tal-blockchain huma kklassifikati skont l-aċċessibbiltà (pubblika jew privata) u l-editjabbiltà (b'permess jew mingħajr permess).

• Fil-blockchains mingħajr permess pubbliku, kulħadd jista' jipparteċipa fin-netwerk, u jaqra u jikteb id-dejta mingħajr ma jkollu bżonn permess. Dawn il-blockchains huma intrinsikament trasparenti, peress li l-azzjonijiet kollha fuq in-netwerk iridu jiġu vvalidati minn, u jkunu viżibbli għall-parteċipanti kollha. Kwalunkwe azzjoni li ma tkunx viżibbli għall-parteċipanti kollha ma tistax tiġi vvalidata kif suppost. Fil-blockchains b'permess pubbliku, kulħadd jista' jaqra d-dejta, iżda parteċipanti magħżula biss jistgħu jiktbuha.
• Fi blockchains privati, huwa meħtieġ permess biex wieħed jingħaqad u jipparteċipa fin-netwerk. Il-parteċipanti jistgħu jiġu assenjati taħlita ta' permessi ta' qari u kitba. Din il-ħila li jiġu assenjati varjetà ta' permessi lill-parteċipanti tan-netwerk hija partikolarment utli għal kuntesti bħall-kura tas-saħħa, fejn ċerti azzjonijiet u informazzjoni jeħtieġ li jinżammu privati, iżda fejn il-parteċipanti jibbenefikaw mis-sigurtà ta' infrastruttura kondiviża.

Użi
 

Għalkemm il-blockchain għadha teknoloġija pjuttost ġdida, diġà hemm xi soluzzjonijiet li qed jintużaw kontra l-falsifikazzjoni. Fost affarijiet oħra, soluzzjonijiet bħal dawn jippermettu lill-kumpaniji joħolqu l-IDs tal-prodott tagħhom stess u jimmonitorjaw il-katini tal-provvista tagħhom stess. M'hemm l-ebda standard wieħed għall-użu tal-blockchain biex tiġi miġġielda l-falsifikazzjoni, iżda eżempji jistgħu jinstabu f'setturi bħal oġġetti lussużi, djamanti, agroalimentari, elettronika u farmaċewtiċi.

Implimentazzjoni
 

Biex nagħtuk idea ta' kif il-blockchain jista' jiġi implimentat fil-prattika, hawn eżempju ta' kif jista' jintuża biex jiżgura katina tal-provvista farmaċewtika.

• Il-parteċipanti fil-katina huma l-manifattur, il-pakkjatur, il-bejjiegħ bl-ingrossa, id-distributur, it-tabib, eċċ. Parteċipant jista' jkun apparat, persuna jew entità. Kull parteċipant jiġi assenjat ċavetta li tindika l-attività speċifika tiegħu fin-netwerk. L-identitajiet oriġinali tal-parteċipant huma moħbija u huma magħrufa biss b'dawn iċ-ċwievet – 'manifattur', 'pakkjatur', eċċ.
• Il-mediċini huma l-'assi' fil-katina. Kull mediċina tingħata ċavetta unika (jew hash). L-ID tal-mediċina hija mwaħħla magħha fil-forma ta' Kodiċi QR.
• Trid tintgħażel netwerk blockchain speċifiku biex jaħżen ir-rekords tat-tranżazzjonijiet. Bitcoin Blockchain (in-netwerk pijunier), Ethereum, Hyperledger u BigchainDB huma xi eżempji ta' netwerks disponibbli fis-suq.
• It-tranżazzjonijiet kollha meħtieġa huma maħżuna fuq il-blockchain. Ladarba l-informazzjoni għal ċerta tranżazzjoni tkun iddaħħlet fil-blockchain, din qatt ma tista' tinbidel.
• Il-parteċipanti jużaw app mobbli biex jagħmlu tranżazzjonijiet permezz tal-blockchain.
• Meta tiġi prodotta mediċina ġdida, il-manifattur joħloq hash uniku li jiġi assenjat lilha (ID uniku). Il-mediċina tiġi rreġistrata fuq il-blockchain. Din tiġi kkunsidrata bħala assi diġitali fuq in-netwerk tal-blockchain u l-hash tagħha jintuża biex jiġi traċċat fi kwalunkwe punt jew ħin fin-netwerk kollu.
• Is-sjieda tal-mediċina tista' tiġi trasferita faċilment lil parteċipant ieħor permezz ta' app mobbli. Xenarji possibbli huma:
  • il-bejjiegħ bl-ingrossa jixtri l-mediċina mingħand il-manifattur – il-manifattur jittrasferixxi fiżikament il-mediċina lill-bejjiegħ bl-ingrossa u fl-istess ħin tiġi rreġistrata tranżazzjoni ta’ trasferiment fuq il-blockchain;
  • il-bejjiegħ bl-ingrossa jbigħ il-mediċina lil bejjiegħ bl-ingrossa ieħor, distributur jew spiżerija – japplika l-istess proċess ta’ trasferiment u reġistrazzjoni;
  • Tabib jixtri l-mediċina mill-ispiżerija – it-tabib juża l-app biex jikseb l-ID tal-mediċina, u, billi jittraċċa l-vjaġġ tagħha fil-blockchain mill-manifattur sal-ispiżerija, ikun jista’ jara jekk il-mediċina hijiex ġenwina jew falza:
    • jekk il-mediċina hija ġenwina, tintwera l-istorja kollha tal-prodott tagħha;
    • jekk ikun falz, l-ebda rekord ma jintwera.

Spiża
 

L-identifikazzjoni tal-ispejjeż ġenerali involuti fit-twaqqif ta' soluzzjoni kummerċjali blockchain fuq skala ta' produzzjoni mhijiex faċli, peress li kull soluzzjoni hija speċifika ħafna għall-kuntest partikolari u l-iskala tal-implimentazzjoni. Il-fatturi ewlenin li jinfluwenzaw l-ispejjeż huma t-tip ta' netwerk blockchain li qed jintuża (pubbliku jew privat) u l-volum u d-daqs tat-tranżazzjoni. Ta' min iżomm f'moħħu wkoll li s-soluzzjonijiet blockchain jeħtieġu ammont sinifikanti ta' enerġija biex iħaddmu l-veloċitajiet u l-prestazzjoni tal-ipproċessar tagħhom, u bħala tali huma ħafna aktar intensivi fl-enerġija minn netwerks ċentralizzati peer-to-peer.

Madankollu, il-blockchains jiffrankaw il-flus f'oqsma oħra. Billi s-soluzzjonijiet ibbażati fuq il-blockchain jipprovdu modi kif il-kuntratti u l-pagamenti jiġu eżegwiti bla xkiel u b'mod sigur mingħajr ma jinvolvu partijiet terzi, dawn ineħħu l-verifika minn partijiet terzi u l-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet assoċjati mal-proċeduri attwali ta' kuntrattar u ħlas fiżiku.